Oorzaken van eczeem: Waarom komt het voor en hoe kan het worden vermeden?

Kom meer te weten over de belangrijkste oorzaken van atopisch eczeem, de veelvoorkomende triggers en de risicofactoren die met deze veelvoorkomende huidaandoening gepaard gaan.

Waarom verschijnt eczeem? De belangrijkste oorzaken uitgelegd ¹ ² ³

De oorzaken van atopisch eczeem, ook vaak atopische dermatitis genoemd, zijn multifactorieel, waarbij genetica een belangrijke rol speelt, in wisselwerking met omgevingsfactoren. 

Dessin représentant la génétique et l'hérédité facteur d’eczéma

Genetische en erfelijke oorzaken van eczeem 1 2 3

Eczeem, met name atopisch eczeem, heeft een belangrijke genetische en erfelijke component. Verschillende genen, met name het filaggrine-gen, zijn betrokken bij het ontstaan ervan. 
Atopische dermatitis komt daarom vaak voor bij kinderen in dezelfde familie. Kinderen van wie de ouders lijden aan eczeem of andere allergische aandoeningen, zoals astma en hooikoorts, lopen een verhoogd risico van 50-70% (1) om ook atopische dermatitis te ontwikkelen. Als beide ouders hieraan lijden, neemt het risico toe tot 80%³.

Omgevingsfactoren bij eczeem 1 2 3 

In de afgelopen 40 jaar is atopische dermatitis steeds vaker voorgekomen bij de algemene bevolking, maar de snelle ontwikkeling van deze aandoening kan niet alleen worden verklaard door genetische oorzaken.
Deze toename is te wijten aan veranderingen in het milieu: 

  • Overmatige hygiëne leidt tot verminderde stimulatie van het immuunsysteem bij kinderen.
  • Overmatig wassen van de huid.
  • Overgeïsoleerde en slecht geventileerde huizen, wat de verspreiding van huisstofmijt bevordert.
  • Een toegenomen aantal huisdieren.
  • Jongere leeftijd waarop voedingsdiversificatie voor kinderen plaatsvindt.
  • Grotere blootstelling aan stedelijke vervuiling en tabaksrook.
  • Zwangerschappen op latere leeftijd.
  • Kinderen in groepsopvang. 
Dessin montrant l'influence de l'environnement sur l'eczéma

Speelt genetica een rol bij het ontstaan van eczeem? 

Dessin représentant la génétique et l'hérédité facteur d’eczéma

Genetische oorzaken van atopische dermatitis 2 4 

Veel voorkomende mutaties in het gecodeerde gen " FLG " leidt tot een tekort aan filaggrine, een essentieel eiwit voor de ontwikkeling van huidcellen, de sterkte van de huidbarrière en hydratatie van de huid. In feite wordt filaggrine afgebroken tot NMF, een essentieel onderdeel van huidhydratatie.
Naast het " FLG "-gen, worden genen die betrokken zijn bij het behoud van de epidermale barrière of bij de immuunrespons in verband gebracht met eczeem. Mutaties in genen die coderen voor ontstekingsmoleculen (cytokinen) zijn bijvoorbeeld betrokken bij atopische dermatitis.

Allergische immuunrespons en ontsteking 4

Atopische dermatitis is een ontstekingsziekte die geassocieerd wordt met een abnormale activering van bepaalde cellen van het immuunsysteem. Deze cellen bevorderen de productie van een type antilichaam dat in verband wordt gebracht met allergische ziekten. Er zijn ook soorten pro-allergie cytokinen bij betrokken die de expressie van het filaggrine-gen verminderen, zelfs bij mensen die geen mutatie in dit gen hebben. 
Deze cytokinen verminderen ook eiwitten die belangrijk zijn voor het immuunsysteem, waardoor de huid kwetsbaarder wordt voor infecties, vooral door de Staphylococcus aureus bacterie.
Dus, bepaalde behandelopties voor atopische dermatitis, zoals monoklonale antilichamen, zijn effectief in gevallen van ernstig eczeem, door zich te richten op cytokinen die betrokken zijn bij het activeren van de ontstekingsreactie.

Dessin montrant la réaction du système immunitaire face à une infection due à l'eczéma

Invloed van genetische mutaties op de huid bij eczeem 1 2 4 5 

Bij mensen zonder eczeem bestaat de hoornlaag, de buitenste beschermlaag van de huid, uit corneocyten, platte, robuuste, goed georganiseerde cellen. De natuurlijke vochtvasthoudende factoren (NMF) die in deze corneocyten aanwezig zijn, houden vocht vast, waardoor de huid gehydrateerd is. Mutaties in het filaggrine-gen, die in verband worden gebracht met atopisch eczeem, leiden daarentegen tot:

  • Desorganisatie van de corneocyten, waardoor de structuur van de huidbarrière verzwakt.
  • Doorlaatbaarheid van de huidbarrière, met meer vochtverlies en verminderde bescherming tegen externe agressoren als gevolg, in het bijzonder allergenen, irriterende stoffen en infecties (bacteriën, virussen, schimmels).
  • Een afname van natuurlijke vochtvasthoudende factoren (NMF), waardoor de droge huid verergert.
  • Deze verandering in de structuur van de huid, ontregeld en gedehydrateerd, zorgt ervoor dat externe milieu-invloeden (allergenen, irriterende stoffen, bacteriën) de opperhuid kunnen binnendringen en het immuunsysteem abnormaal stimuleren, wat een eczeemopflakkering veroorzaakt. 

Welke rol speelt stress bij eczeem? ³ ⁶

Stress is een verergerende factor bij atopische dermatitis omdat dit het immuunsysteem en de huidbarrière verstoort.

Dessin d'une personne dont le stress stimule l'inflammation due à son eczéma

Invloed van stress op het immuunsysteem bij eczeem

Stress stuurt het immuunsysteem in de richting van een reactie van het allergische type, bekend als een Th2-respons, waardoor het aandeel cellen (eosinofielen, mestcellen) en antilichamen (IgE-immunoglobulinen) m.b.t. de allergie bij atopische dermatitis in het immuunsysteem toeneemt. . Mastocyten geven ontstekingsbevorderende stoffen zoals histamine af, wat de jeuk geassocieerd met eczeem veroorzaakt. 

Stress en disfunctie van de huidbarrière

Stress verstoort de gezondheid van de huid; het beïnvloedt het vermogen van de opperhuid om goed te regenereren en de eliminatie van corneocyten te stimuleren, waardoor de cohesie van de hoornlaag, de beschermlaag van de huid, wordt verstoord. Daarom verhoogt het de doorlaatbaarheid van de huidbarrière.

Welke omgevingsfactoren kunnen eczeem uitlokken? ¹ ² ³

De omgevingstriggers voor atopische dermatitis verschillen van persoon tot persoon; een bepaald allergeen kan bij de ene persoon eczeemsymptomen uitlokken, maar bij de andere niet.

Dessin montrant l'influence de l'environnement sur l'eczéma

Milieuallergenen en verontreinigende stoffen

Omgevingsallergenen, waaronder stofmijten, pollen, dierenharen en bepaalde schimmels, kunnen triggers voor eczeem zijn bij mensen met een aanleg voor eczeem. Op dezelfde manier kan blootstelling aan stedelijke of industriële vervuiling en tabaksrook opflakkeringen van eczeem veroorzaken.

Irriterende stoffen en chemicaliën

Veel voorkomende irriterende stoffen zoals zeep, wasmiddelen, oplosmiddelen en zelfs bepaalde cosmetica kunnen verergerende factoren voor eczeem zijn of een opflakkering veroorzaken. 

Dessin conseilant d'éviter les produits avec du savon
Dessin représentant les changements de températures qui causent un eczéma

Weersomstandigheden 

Het klimaat kan een invloed hebben op eczeem. Koud, droog weer kan de huid uitdrogen, terwijl hitte en vochtigheid de transpiratie en irritatie kunnen doen toenemen, waardoor atopische dermatitis verergert. Met de seizoenswisseling is er een verergering van eczeemsymptomen bij sommige mensen.

Leefstijl en persoonlijke hygiëne 

Te vaak of te heet baden of douchen en het gebruik van agressieve reinigingsproducten kunnen de huid droog maken, vooral op het gezicht en de handen, en een opflakkering uitlokken.

Dessin d'une douche
Dessin d'une assiette contenant de la nourriture

Voedsel en voedselallergenen

Bij bepaalde mensen gevoelig voor atopisch eczeem, vooral kinderen en pasgeborenen pasgeborenen, kan het eten van voedsel waarvoor ze allergisch zijn een eczeemopflakkering veroorzaken of bestaande symptomen verergeren. Tot de voedselallergenen behoren eieren, melk, pinda's, soja, tarwe, zeevruchten en noten (walnoten, amandelen...).
Bovendien kunnen verschillende voedingsmiddelen eczeem verergeren zonder een allergische reactie te veroorzaken; zure voedingsmiddelen zoals tomaten, ananas of citrusvruchten, kruiden en conserveringsmiddelen kunnen een ontsteking van de huid veroorzaken en eczeem symptomen verergeren.

Hoe kan ik opflakkeringen van atopisch eczeem voorkomen? 

Blootstelling aan triggers verminderen 6

Het is van fundamenteel belang om de factoren te identificeren die atopische dermatitis uitlokken.
Veel voorkomende allergenen in de omgeving zijn huisstofmijt, pollen, dierenhaar en bepaalde voedingsmiddelen.
Veel voorkomende huidirriterende stoffen zijn sterke zepen, detergenten, agressieve schoonmaakmiddelen en synthetisch textiel of wol. Ze kunnen mechanische of chemische irritatie veroorzaken op een huid die toch al gevoelig is. Het is raadzaam om te kiezen voor milde, hypoallergene producten en de voorkeur te geven aan kleding van natuurlijke stoffen, zoals katoen, die de huid minder snel irriteren.
Daarnaast kunnen klimaatschommelingen, zoals extreme kou of hitte, de eczeemsymptomen verergeren door de vochtbalans van de huid aan te tasten.
Tot slot kunnen de fijne deeltjes in vervuilde lucht de verzwakte huidbarrière binnendringen en ontstekingsreacties uitlokken of verergeren. Ook tabaksrook kan, door directe of passieve blootstelling, de huid irriteren en bijdragen aan de frequentie en ernst van eczeemopflakkeringen. Het is daarom aan te raden om vervuilde omgevingen te vermijden en blootstelling aan tabaksrook te vermijden of te beperken om de huid in de best mogelijke conditie te houden.

Het dagelijks aanbrengen van verzachtende middelen om de hydratatie en de huidbarrière te versterken 6

Het regelmatige gebruik van verzachtende middelen speelt een centrale rol bij het in stand houden van de hydratatie van de huid en het herstellen van de barrièrefunctie van de huid. Deze producten helpen vocht vast te houden, verminderen droogheid en jeuk en helpen opflakkeringen van eczeem te voorkomen. Wij raden aan om verzachtende middelen na een bad of douche aan te brengen, wanneer de huid nog licht vochtig is, om de doeltreffendheid ervan te maximaliseren.

Kies voor milde huidverzorgingsproducten 6 7 8

Adequate huidverzorging op basis van het dagelijks hydrateren van de huid met een verzachtend middel is essentieel bij eczeem. Artsen raden ook aan om zeep te vermijden en te kiezen voor milde, geurvrije producten zoals DEXERYL-oliën en -reinigingscrèmes, korte, warme douches te nemen en de huid droog te deppen in plaats van te wrijven. Bovendien kan het dragen van kleding van katoen of linnen in plaats van synthetische vezels of wol huidirritatie verminderen. 

Stress en voedingsrisicofactoren minimaliseren 1 6 9

Ontspanningstechnieken zoals meditatie, yoga en ademhalingsoefeningen kunnen helpen om stress, een symptoom en psychologische trigger van eczeem, te verminderen. Artsen raden aan om geen wijzigen in uw dieet aan te brengen als er geen voedselallergenen zijn geïdentificeerd. Een allergoloog kan helpen bij het identificeren en elimineren van voedselallergenen die bij eczeem betrokken zijn.

Veelgestelde vragen

Atopische dermatitis is geen besmettelijke huidaandoening. De oorzaak van eczeem of atopische dermatitis is te vinden bij immunologische afwijkingen en huidproblemen, zoals schade aan de huidbarrière. Deze huidaandoening kent in de meeste gevallen een genetische oorzaak en is derhalve erfelijk bepaald. Uit studies is gebleken dat 50-70% van de mensen met atopische dermatitis een eerstegraads familielid (vader, moeder, broer of zus) heeft die er ook aan lijdt. Bovendien, als beide ouders last hebben van deze huidaandoening, neemt de kans dat ook het kind atopisch eczeem ontwikkelt toe met wel 80%. Andere veel voorkomende triggers zoals stress, irriterende producten en kleding alsook temperatuurschommelingen kunnen ook de oorzaak zijn van het ontstaan van atopische dermatitis.

Triggers kunnen variëren, maar omvatten vaak genetische factoren, allergische reacties, irriterende stoffen in het milieu en klimaatverandering. We raden aan om baden die te heet of te lang zijn te vermijden en te kiezen voor zachte katoenen kleding die niet schuurt of de huid irriteert.

Er is geen bewijs dat bepaalde voedingsmiddelen atopische dermatitis kunnen verergeren. Raadpleeg bij twijfel uw arts, die u zo nodig een controle door een allergoloog kan voorschrijven.

Om atopische dermatitis onder controle te houden, is het belangrijk om mogelijke triggers te identificeren en tot een minimum te beperken. Dit kunnen allergenen in huis zijn, zoals huisstofmijt, huidirriterende stoffen zoals schoonmaakmiddelen, huishoudelijke producten of parfum, de gebruikte wasmiddelen en klimaatverandering. Vermijd agressieve wasproducten en gebruik verzachtende crèmes om uw huid te beschermen.

Références   

1. L’Assurance Maladie. Eczéma ou dermatite atopique : causes, symptômes et évolution. Ameli.fr. 2023 Sep. [Disponible sur :] https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/eczema-atopique/reconnaitre-eczema-atopique  
2. Nemeth V, Evans J. Eczema. National Library of Medicine. 2022 Aug. [Disponible sur :] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK538209/  
3. INSERM. Dermatite atopique (eczéma atopique). Une maladie chronique inflammatoire de la peau fréquente. INSERM.fr. Juillet 2017. [Disponible sur :] https://www.inserm.fr/dossier/dermatite-atopique-eczema-atopique/ 
4. Brunner PM, Guttman-Yassky E, Leung DY. The immunology of atopic dermatitis and its reversibility with broad-spectrum and targeted therapies. J Allergy Clin Immunol. 2017 Apr;139(4S):S65-S76. 
5. Contento M, Maher J, Cline A, Rose S. Why Does Facial Eczema Differ From Body Eczema? J Drugs Dermatol. 2022 Oct 1;21(10):1119-1123. 
6.  Wollenberg A and al. European guideline (EuroGuiDerm) on atopic eczema - part II: non-systemic treatments and treatment recommendations for special AE patient populations. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2022 Nov;36(11):1904-1926. 
7. L’Assurance Maladie. La consultation et le traitement en cas d'eczéma ou dermatite atopique. Ameli.fr. 2023 Sep. [Disponible sur :] https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/eczema-atopique/consultation-traitement  
8. L’Assurance Maladie. Dermatite atopique : que faire et quand consulter. Ameli.fr. 2023 Sep. [Disponible sur :] https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/eczema-atopique/que-faire-quand-consulter  
9. Arndt J, Smith N, Tausk F. Stress and atopic dermatitis. Curr Allergy Asthma Rep. 2008 Jul;8(4):312-7.

Terug naar boven